9 mei 2025 – Per vandaag hebben we een zienswijze ingediend op het concept Natura 2000 beheerplan “Coepelduynen” in de provincie Zuid-Holland. Voor honden gelden regels in het natuurgebied. Op bepaalde plaatsen moeten honden aan de lijn en op andere plekken mogen helemaal geen honden komen. Eigenaren die zich hier niet aan houden, kunnen een boete krijgen. Katten worden helaas niet genoemd. Katteneigenaren mogen het natuurgebied 365 dagen per jaar dag en nacht als uitlaatgebied gebruiken. Hier hebben we een zienswijze tegen ingediend. De tekst van de zienswijze is hieronder geplaatst.
Update 5 november 2025: de provincie Zuid-Holland heeft gereageerd op de zienswijze en heeft helaas geen regels voor kattenbezitters ingevoerd. Het Natura 2000 beheerplan heeft als doel om habitats (leefgebieden, in dit geval duinen) te beschermen. Volgens de provincie kunnen honden de duinen wel beschadigen, maar katten niet of nauwelijks. Wel heeft de provincie een korte tekst aan het natuurbeheerplan toegevoegd:
“Voor de (verwilderde) huiskatten geldt ook dat de populatie zo laag mogelijk wordt gehouden ter bescherming van grondbroeders en konijnen. Het beheer van (verwilderde) huiskatten vindt plaats door middel van bijvoorbeeld een vangkooi. De terreinbeheerder beoordeelt de noodzaak om het beheer toe te passen“.
We stellen geen beroep in bij de rechtbank. Om onze kansen te vergroten wachten we op een nieuw Natura 2000 beheerplan dat zich richt op de bescherming van vogels. Op dat plan zullen we dan een zienswijze indienen en als dat nodig is naar de rechter stappen.
De volledige reactie van de provincie Zuid-Holland zijn via deze link te vinden. Het gehele Natuurbeheerplan Coepelduynen 2025-2031 staat hier.
Tekst van de zienswijze
Betreft: zienswijze “DOS-2024-0003438 Natura 2000-beheerplan Coepelduynen”
Lienden, 9 mei 2025
Geacht college van Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland,
Namens Stichting Huiskat Thuiskat dien ik bij deze een zienswijze in op het ontwerp Natura 2000 beheerplan Coepelduynen 2025-20231. Samengevat is onze zienswijze dat: 1. de Coepelduynen door katteneigenaren gebruikt worden als kattenlosloopgebied; 2. dat u mogelijke significante negatieve effecten van het uitlaten van honden op de kernopgave van het beheerplan heeft onderzocht, maar dit voor huiskatten ten onrechte heeft nagelaten; 3. dat het uitlaten van huiskatten in natuurgebieden schadelijk is voor inheemse dieren; 4. dat het loslopen van huiskatten in de Coepelduynen waarschijnlijk een significante negatieve effecten heeft op de kernopgaven van het ontwerpbeheerplan; 5. daarom eisen wij dat u een expliciet kattenlosloopverbod opneemt in het beheerplan inclusief uw toezegging dat u doeltreffend gaat handhaven. Wij lichten onze zienswijze hier verder toe.
- De Coepelduynen worden door katteneigenaren gebruikt als kattenlosloopgebied.
De Coepelduynen worden in het zuiden en noorden onder meer begrensd door de dorpen Katwijk en Noordwijk. In de gemeente Katwijk wonen ongeveer 27.000 huishoudens,[1] In Noordwijk ongeveer 13.000 huishoudens.[2] Dat zijn tezamen ongeveer 40.000 huishoudens. Volgens Pet Monitor (2024) heeft 23% van de huishoudens één of meer katten, gemiddeld 1,6 kat per huishouden. Daarvan mag ongeveer 60% buiten loslopen (Dibevo & NVG, 2024). Uitgaande van deze gemiddelden zouden er in de gemeente Katwijk en Noordwijk ongeveer 8.832 katten regelmatig loslopen.[3] In de praktijk zullen het vooral katten zijn uit Katwijk-Noord en Noordwijk aan Zee die de Coepelduynen in wandelen. Die twee wijken liggen tegen de duinen aan. Hoeveel huishoudens daar wonen en hoeveel katten er ongeveer zijn is ons niet bekend. Omdat het houden en los laten lopen van huiskatten een wijdverspreid gebruik is, staat echter vast dat de Coepelduynen dagelijks als kattenlosloopgebied gebruikt worden.
2. U heeft onderzocht of het uitlaten van honden significante negatieve effecten op de kernopgave van het beheerplan heeft, maar u heeft dit voor huiskatten ten onrechte nagelaten.
In uw ontwerp beheerplan staat u uitgebreid stil bij de mogelijke negatieve effecten van honden op beschermde natuurwaarden. Zo stelt u dat hondeneigenaren zich niet altijd aan de opruimplicht houden, waardoor de grond wordt verrijkt en er vergrassing optreedt. Daarom stelt u voor het uitlaten van honden door hondenuitlaatsdiensten te beperken, de opruimplicht onder de aandacht te brengen en over te gaan tot handhaving. Wanneer dit volgens u onvoldoende effect heeft, moeten er toegangsbeperkende maatregelen of zoneringsmaatregelen worden toegepast. Hierdoor wilt u significant negatieve effecten uitsluiten. Dit is volgens ons terecht en u bent dit volgens Europees recht ook verplicht. Echter, u heeft nagelaten hetzelfde te doen voor huiskatten. Omdat u geen onderzoek heeft gedaan waaruit blijkt dat het uitlaten van huiskatten geen significante negatieve effecten heeft op de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000 gebied Coepelduynen, is uw ontwerpbeheerplan onvoldoende gemotiveerd. Feitelijk voert u een impliciet en ongeoorloofd gedoogbeleid door hondeneigenaren wel en katteneigenaren niet te beperken bij het los laten lopen van hun huisdier.
3. Het los laten lopen van huiskatten in natuurgebieden is schadelijk voor inheemse dieren.
Volgens de Rijksuniversiteit Groningen blijkt uit onderzoek dat de predatie-effecten van loslopende huiskatten aanzienlijk zijn. Dit blijkt uit de verkenning van de problemen met loslopende huiskatten onder redactie van het toenmalige ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) van januari 2023.[4] Huiskatten kunnen volgens bij de verkenning betrokken partijen in sommige situaties een drukfactor op populatieniveau zijn. De betrokken experts wijzen op bedreigde vogelsoorten, met name duin- en weidevogels. Deze vogels zijn grondbroeders en daarom meer gevoelig voor predatie door huiskatten. In de genoemde verkenning wordt vooral benadrukt dat nog veel onbekend is.[5] De verkenning vervolgt en bespreekt zowel predatie als verstoring door loslopende huiskatten en zwerfkatten. De verkenning bevat voor deze zienswijze een aantal belangrijke conclusies. We nemen hier daarom de afsluitende alinea over predatie en verstoring door huiskatten integraal over:
“Hoewel onduidelijk is wat de exacte invloed van de kat op (kwetsbare) vogelpopulaties is, stellen de provincies en onderzoekers die gesproken zijn in deze verkenning dat vaststaat dat de kat predeert en zorgt voor verstoring. Dit maakt de kat een drukfactor. Hoewel het effect van deze drukfactor nog niet duidelijk is, geven deze partijen aan dat wanneer het gaat over kwetsbare soorten die onder acute druk staan, zoals een groot aantal weidevogels, dan vindt men dat elke drukfactor geminimaliseerd moet worden (en dus ook predatie door de kat). Zij zien een urgentie tot ingrijpen op de korte termijn binnen een holistische aanpak, waarin zowel predatie wordt verminderd, als het habitat wordt versterkt. De provincies benoemden daarbij dat het natuurbeheer in Nederland reeds is overgegaan tot bestrijding van een groot aantal andere predatoren, hoewel er nog weinig kennis is over de effectiviteit en de invloed die dit heeft op het systeem van predatoren en prooien. Terreinbeheerders benoemden daarbij ook dat zij de kat zien als exoot, die niet in de natuur thuishoort. Met betrekking tot het ingrijpen wordt ook gewezen naar de eigenaar van de kat, waarbij verschillende partijen wijzen op de verantwoordelijkheid van de eigenaar in relatie tot de eventuele schade die zijn of haar dier kan aanrichten”.[6]
De mogelijke impact van huiskatten is groot, niet alleen door predatie, maar ook door verstoring. In de Friese gemeente Zuidwesthoek zijn in de weilanden in drie jaar tijd drie miljoen wildfoto’s genomen. Het doel was met name om in beeld te brengen welke roofdieren er in de Friese weilanden rondlopen, die het voorzien hebben op weidevogels en weidevogeleieren. In mei 2024 hebben onderzoekers van het Leeuwarder onderzoeksinstituut “Birdeyes” hun voorlopige onderzoeksresultaten bekend gemaakt. Het blijkt dat het meest gekiekte roofdier niet de bruine rat was. Ook niet de das, vos, steenmarter en bunzing. Op nummer één stond de huiskat.[7] De exacte impact van loslopende huiskatten op kwetsbare diersoorten in Nederland is niet bekend. Hier komt in 2025 mogelijk verandering in. Op moment van schrijven loopt er een uitgebreid langjarig onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen naar de impact van huiskatten op weidevogels.[8] In de loop van dit jaar worden de uitkomsten van dit onderzoek verwacht.
4. Het is waarschijnlijk dat loslopende huiskatten een significante negatieve impact hebben op de beschermingsdoelstellingen van het Natura 2000 gebied Coepelduynen.
De belangrijkste instandhoudingsdoelstelling van het beheerplan is het behoud van de grijze duinen. U merkt verder op dat konijnen een positieve impact hebben op de instandhouding van de grijze duinen, maar dat de konijnenstand sinds 2017 afneemt. Konijnen en vooral jonge konijnen zijn prooidieren voor loslopende huiskatten. Huiskatten met een eigenaar krijgen thuis te eten en gaan met een volle maag het natuurgebied in. Die hebben alle tijd om voor een konijnenhol te gaan zitten en te wachten totdat hun prooi tevoorschijn komt. Wanneer het nodig is, kunnen huiskatten ook prima een sprintje trekken om konijnen te vangen, zie bijlagen. Een andere kerndoelstelling van uw beheerplan is de bescherming van de tapuit. Volgens experts kunnen loslopende huiskatten een drukfactor zijn voor grondbroedende duinvogels zoals de tapuit. Die zijn namelijk een gemakkelijke prooi voor huiskatten. Verder broedt de tapuit in konijnenholen en heeft dus minder nestgelegenheid als de konijnen door huiskatten worden gedood. Op het eiland Schiermonnikoog aten ongeveer 50 verwilderde katten duizenden konijnen per jaar op.[9] De afgelopen twee jaar zijn ongeveer 75 verwilderde katten weggevangen, en onlangs zijn voor het eerst in vele jaren weer twee broedparen van de tapuit gesignaleerd.
5. Wij eisen dat u een expliciet kattenlosloopverbod opneemt in het beheerplan inclusief een toezegging dat u doeltreffend gaat handhaven.
U kunt immers niet uitsluiten dat het gebruik van het natuurgebied significante negatieve effecten heeft op de kernopgaven. U heeft hier geen onderzoek naar gedaan, terwijl het aannemelijk is dat katten een negatief effect op de kernopgave van het gebied kunnen hebben. U bent daarom verplicht om een einde te maken aan het los laten lopen van huiskatten in de Coepelduynen. U zou ecologisch onderzoek kunnen doen om significant negatieve effecten uit te sluiten, maar dit ligt niet voor de hand. In de eerste plaats is het ons inziens ook zonder ecologisch onderzoek zo klaar als een klontje is dat loslopende huiskatten de kernopgave van de Coepelduynen in de weg staan. Het staat vast dat loslopende huiskatten konijnen en tapuiten doden en verstoren. Huiskatten zijn roofdieren en zullen over het algemeen hun kans grijpen om hun instincten te volgen en op jacht te gaan. Een ecologisch onderzoek zal bovendien veel tijd kosten, u zult tot een onderzoek negatieve effecten uitsluit (wat niet zal gebeuren) over moeten gaan tot een kattenlosloopverbod. Verder moet u in uw beheerplan, net als u dat voor honden gedaan heeft, concrete maatregelen noemen om te gaan handhaven. Dat handhaven tegen katteneigenaren lastiger is dan tegen hondeneigenaren, is geen reden om van handhaving af te zien. U kunt bebording plaatsen en af en toe huiskatten vangen. De eigenaren kunnen dan de kat weer ophalen tegen betaling van een boete. Hondeneigenaren lopen het risico op een boete als zij de hond los laten lopen waar dat niet mag. Katteneigenaren moeten vanaf het moment dat uw beheerplan Coepelduynen in gaat ook een risico op een boete lopen als ze hun kat door het natuurgebied laten zwerven. Zo ingewikkeld is het niet!
Namens het bestuur van Stichting Huiskat Thuiskat,
Roel van Dijk (voorzitter)
[1] https://allecijfers.nl/gemeente/katwijk/
[2] https://allecijfers.nl/woonplaats/noordwijk-noordwijk/
[3] 40.000 x 0,23 x 1,6 x 0,6. Zie voor cijfers en verwijzingen https://kattenkenniscentrum.nl/visie-op-jachtgedrag-kat/#Cijfers_met_betrekking_tot_katten
[4] Verkenning problematiek loslopende huiskatten van 16 januari 2023, rapport onder regie van het ministerie van LNV, pagina 12 en pagina 13, eerste alinea, https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/01/16/lnv-verkenning-loslopende-katten
[5] Verkenning, pagina 13 tweede alinea, pagina 14, pagina 15 eerste alinea
[6] Verkenning, pagina 15 tweede alinea
[7] https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/16502052/kat-het-vaakst-gezien-in-weilanden-maar-vos-is-grotere-vijand-voor-vogels
[8] https://ukrant.nl/magazine/deze-kuikens-zijn-kattenvoer-hoe-kunnen-we-de-grutto-beschermen/
[9] Knol, 2015, pagina 11, via https://www.jagersvereniging.nl/content/uploads/2016/05/Verwilderde-huiskatten-effecten-op-de-natuur-in-Nederland_Koninklijke-Nederlandse-Jagersvereniging_april-2016.pdf